Kháng sinh cho trẻ em: những điểm khác với người lớn

Khi trẻ được kê kháng sinh, có một số điểm khác biệt so với người lớn mà cha mẹ cần biết.

Liều tính theo cân nặng

Đây là khác biệt cơ bản nhất.

Trẻ em không phải người lớn thu nhỏ. Chúng khác về:

• Tỷ lệ nước trong cơ thể.
• Chức năng gan và thận — đang phát triển.
• Tốc độ chuyển hoá thuốc.
• Khả năng hấp thu.

Vì vậy liều được tính theo cân nặng, và không thể suy ra bằng cách chia nhỏ liều người lớn.

Hệ quả thực tế

• Cần cân trẻ để tính liều chính xác — đặc biệt với trẻ nhỏ.
• Liều thay đổi khi trẻ lớn lên, nên đơn cũ có thể không còn phù hợp.
• Không dùng lại đơn cũ, kể cả cho cùng một đứa trẻ.

Không tự chia thuốc người lớn

Lý do:

• Việc chia viên không chính xác.
• Hoạt chất có thể không phân bố đều trong viên.
• Một số viên không được bẻ vì cấu trúc đặc biệt.
• Nhiều thuốc có dạng riêng cho trẻ.

Nếu thuốc cần dùng chỉ có dạng người lớn, đây là việc phải hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ — họ sẽ hướng dẫn cách xử lý phù hợp hoặc tìm thuốc thay thế.

Dạng bào chế cho trẻ

Siro và hỗn dịch

Dạng phổ biến nhất cho trẻ nhỏ.

Các lưu ý:

• Lắc kỹ trước mỗi lần dùng nếu là hỗn dịch — hoạt chất lắng xuống đáy, không lắc thì liều đầu quá nhạt và liều cuối quá đặc.
• Dùng dụng cụ đong đi kèm.
• Kiểm tra hạn sau khi mở nắp — thường ngắn hơn nhiều so với hạn trên hộp.
• Một số loại cần bảo quản lạnh sau khi pha — hỏi rõ.

Thuốc bột pha

Một số kháng sinh dạng bột được pha thành hỗn dịch tại nhà thuốc hoặc tại nhà.

Cần hỏi rõ:

• Pha với bao nhiêu nước.
• Sau khi pha dùng được bao lâu.
• Bảo quản ở đâu.

Đong thuốc chính xác

Đây là điểm quan trọng và hay bị xem nhẹ.

Không dùng thìa ăn cơm. Thìa gia dụng có dung tích rất khác nhau, và sai số có thể đáng kể so với liều cần dùng.

Nên dùng:

• Dụng cụ đong đi kèm sản phẩm.
• Xy lanh đong thuốc — chính xác nhất, xin được ở nhà thuốc.
• Cốc đong có vạch rõ.

Cách đong đúng: đặt dụng cụ trên mặt phẳng, nhìn ngang tầm mắt với vạch.

Cho trẻ uống thuốc

Một số cách có thể giúp:

• Với trẻ nhỏ, dùng xy lanh bơm từ từ vào má trong, không bơm thẳng vào họng.
• Giữ trẻ ở tư thế hơi ngồi, không nằm ngửa.
• Cho từng ít một, chờ trẻ nuốt.
• Không pha thuốc vào cả bình sữa — nếu trẻ không bú hết thì không biết đã uống bao nhiêu thuốc.
• Không nói dối rằng thuốc là kẹo — điều này nguy hiểm về lâu dài.

Mục cuối quan trọng về mặt an toàn: trẻ nghĩ thuốc là kẹo có thể tự lấy uống khi không có người lớn.

Khi trẻ nôn ngay sau khi uống

Đây là tình huống thường gặp. Cách xử lý phụ thuộc vào thời gian từ lúc uống tới lúc nôn và vào loại thuốc.

Nên hỏi dược sĩ trước để biết cách xử lý — và tốt nhất là hỏi ngay khi nhận thuốc, không đợi tới khi xảy ra.

Các nhóm thuốc cần thận trọng ở trẻ

Có những nhóm kháng sinh không được dùng hoặc hạn chế dùng cho trẻ em vì ảnh hưởng tới sự phát triển.

Đây là lý do bác sĩ chọn thuốc khác cho trẻ, và cũng là lý do tuyệt đối không cho trẻ dùng kháng sinh của người lớn.

Theo dõi khi trẻ dùng kháng sinh

Dấu hiệu cải thiện

• Sốt giảm dần.
• Trẻ chơi và ăn uống tốt hơn.
• Ngủ tốt hơn.

Dấu hiệu cần liên hệ bác sĩ

• Không đỡ sau thời gian bác sĩ dự kiến.
• Sốt tăng lên hoặc quay lại sau khi đã đỡ.
• Trẻ li bì, khó đánh thức.
• Bỏ bú, bỏ ăn.
• Nôn nhiều, không giữ được thuốc.
• Tiêu chảy nặng hoặc có máu.
• Phát ban.
• Khó thở, thở nhanh.
• Dấu hiệu mất nước — ít đi tiểu, môi khô, khóc không ra nước mắt.

Các dấu hiệu về li bì, khó thở và mất nước cần được xử lý ngay, không chờ.

Về việc dùng đủ đợt ở trẻ

Trẻ thường đỡ nhanh, và đây là lúc cha mẹ dễ ngừng thuốc.

Nguyên tắc vẫn như với người lớn: dùng đủ theo chỉ định của bác sĩ.

Nếu có lý do muốn ngừng — trẻ không chịu uống, có tác dụng phụ — cần liên hệ bác sĩ chứ không tự quyết.

Các tình huống thường gặp ở trẻ

Nhiều bệnh thường gặp ở trẻ là do vi rút và không cần kháng sinh: phần lớn các đợt cảm lạnh, nhiều trường hợp viêm họng, nhiều trường hợp viêm phế quản.

Việc bác sĩ khám và kết luận không cần kháng sinh là kết quả tốt — và điều nên hỏi khi đó là làm gì để trẻ dễ chịu hơn, và dấu hiệu nào cần quay lại.

Lưu trữ an toàn

• Để xa tầm tay trẻ em, kể cả trẻ lớn.
• Không để trên bàn ăn hoặc bàn cạnh giường.
• Đóng nắp chặt sau mỗi lần dùng.
• Bỏ thuốc thừa sau khi kết thúc đợt.

Siro thuốc thường có vị ngọt — điều này giúp trẻ dễ uống nhưng cũng làm tăng nguy cơ trẻ tự lấy uống.

Câu hỏi thường gặp