Hạ sốt tại nhà: khi nào cần và khi nào phải đi khám

Sốt là tình huống thường gặp nhất khiến người ta mở tủ thuốc. Nhưng cách nghĩ về nó thường chưa chính xác.

Sốt là gì

Sốt là phản ứng của cơ thể — thường với nhiễm trùng. Nó là một phần của phản ứng miễn dịch, không phải bản thân bệnh.

Hệ quả về cách xử lý:

• Mục đích của việc hạ sốt chủ yếu là làm người bệnh dễ chịu hơn.
• Không cần đưa nhiệt độ về mức bình thường bằng mọi giá.
• Điều quan trọng là tìm nguyên nhân, không chỉ là hạ con số.

Tình trạng chung quan trọng hơn con số

Đây là nguyên tắc quan trọng nhất.

Mục thứ tư đặc biệt hữu ích với trẻ em: quan sát trẻ sau khi thuốc hạ sốt đã có tác dụng. Nếu trẻ tỉnh táo và chơi được, đó là dấu hiệu tốt. Nếu vẫn li bì, đó là dấu hiệu cần chú ý.

Các biện pháp không dùng thuốc

• Bù nước — quan trọng nhất. Sốt làm mất nước qua mồ hôi và thở.
• Nghỉ ngơi.
• Mặc quần áo thoáng, không ủ kín.
• Phòng thoáng mát.
• Lau người bằng nước ấm nếu người bệnh thấy dễ chịu.

Những điều không nên làm

• Không lau bằng cồn — có thể hấp thu qua da và gây hại.
• Không dùng nước lạnh hoặc đá — gây co mạch và run, làm tăng thân nhiệt.
• Không ủ chăn kín khi đang sốt cao.
• Không cạo gió, giác hơi cho trẻ nhỏ.

Về thuốc hạ sốt

Nguyên tắc chung

• Dùng theo liều ghi trên hướng dẫn, tính theo cân nặng với trẻ em.
• Tuân thủ khoảng cách tối thiểu giữa hai liều.
• Không vượt số liều tối đa trong hai mươi bốn giờ.
• Ghi lại giờ uống để không nhầm.

Sai lầm nguy hiểm nhất: trùng hoạt chất

Đây là điểm cần nhấn mạnh.

Nhiều thuốc cảm cúm tổng hợp, thuốc ho, thuốc đau đầu đã chứa sẵn thành phần hạ sốt.

Nếu dùng đồng thời một thuốc hạ sốt riêng và một thuốc cảm cúm tổng hợp, tổng liều có thể vượt mức an toàn mà người dùng không hề biết.

Cách phòng:

• Đọc kỹ thành phần của mọi sản phẩm đang dùng.
• Hỏi dược sĩ trước khi phối hợp nhiều thuốc.
• Ghi lại đã dùng gì, lúc mấy giờ — đặc biệt khi có nhiều người cùng chăm.

Về việc phối hợp nhiều loại thuốc hạ sốt

Không tự phối hợp các loại thuốc hạ sốt khác nhau mà chưa hỏi bác sĩ.

Đo nhiệt độ đúng cách

• Dùng nhiệt kế phù hợp và đọc kỹ hướng dẫn.
• Vị trí đo khác nhau cho kết quả khác nhau — nên dùng nhất quán một vị trí để so sánh.
• Ghi lại kết quả kèm giờ đo.
• Không đo ngay sau khi uống nước nóng hoặc lạnh nếu đo ở miệng.
• Với trẻ nhỏ, hỏi bác sĩ về vị trí đo phù hợp theo tuổi.

Việc ghi lại theo thời gian có ích: nó cho thấy sốt có đang tăng dần hay đã ổn định, và đây là thông tin hữu ích khi đi khám.

Dấu hiệu cần đi khám ngay

• Li bì, khó đánh thức.
• Co giật.
• Khó thở, thở nhanh, rút lõm lồng ngực.
• Cứng gáy, đau đầu dữ dội.
• Phát ban không mất khi ấn vào.
• Nôn nhiều, không uống được nước.
• Dấu hiệu mất nước — ít đi tiểu, môi khô, mắt trũng.
• Da tím tái.
• Lú lẫn.

Với trẻ em, thêm các dấu hiệu

• Trẻ dưới ba tháng tuổi có sốt — luôn cần khám.
• Bỏ bú hoàn toàn.
• Khóc không dỗ được hoặc khóc yếu bất thường.
• Thóp phồng ở trẻ nhỏ.

Khi nào nên đi khám dù không cấp

• Sốt kéo dài nhiều ngày không rõ nguyên nhân.
• Sốt đỡ rồi quay lại.
• Kèm triệu chứng khu trú — đau tai, đau họng dữ dội, đau bụng, tiểu buốt.
• Ở người có bệnh nền hoặc suy giảm miễn dịch.
• Ở người vừa trở về từ vùng có dịch bệnh.
• Người cao tuổi có thay đổi tinh thần.

Mục cuối đáng chú ý: ở người cao tuổi, nhiễm trùng đôi khi biểu hiện bằng lú lẫn hoặc ngã thay vì sốt cao.

Chuẩn bị khi đi khám

Mang theo hoặc ghi lại:

• Nhiệt độ đo được theo thời gian.
• Bắt đầu sốt từ khi nào.
• Các triệu chứng kèm theo.
• Đã dùng thuốc gì, liều bao nhiêu, lúc mấy giờ.
• Có tiếp xúc với người bệnh không.
• Có đi đâu xa gần đây không.

Mục thứ tư quan trọng: bác sĩ cần biết để tránh kê trùng và để đánh giá đúng diễn biến.

Câu hỏi thường gặp