Khi được kê một đợt kháng sinh, có vài quy tắc cụ thể quyết định việc điều trị có thành công hay không.
Tuân thủ liều và thời gian
Đúng liều
Liều được tính dựa trên loại nhiễm khuẩn, vị trí nhiễm khuẩn, cân nặng và chức năng thận.
Không tự giảm liều vì thấy đã đỡ, cũng không tự tăng liều vì muốn nhanh khỏi.
Đúng giờ
Đây là điểm quan trọng mà nhiều người xem nhẹ.
Hiệu quả của kháng sinh phụ thuộc vào việc duy trì nồng độ thuốc trong máu ở mức đủ cao liên tục.
Nếu uống cách quãng không đều — quên rồi uống bù, hoặc uống dồn — nồng độ dao động, và có những khoảng thời gian mức thuốc không đủ để ức chế vi khuẩn.
Nếu thuốc được kê nhiều lần mỗi ngày, nên chia đều theo giờ.
Đủ thời gian
Dùng đúng số ngày bác sĩ đã kê, kể cả khi đã hết triệu chứng.
Lý do đã nói ở bài về uống đủ đợt: triệu chứng giảm trước khi nhiễm khuẩn được xử lý hoàn toàn.
Nếu có lý do muốn ngừng sớm — tác dụng phụ, thấy đã khỏi hẳn — cần liên hệ bác sĩ chứ không tự quyết.
Cách uống
Trước hay sau ăn
Khác nhau tuỳ loại. Một số kháng sinh cần uống lúc đói vì thức ăn làm giảm hấp thu; một số nên uống sau ăn để giảm kích ứng dạ dày.
Đây là câu cần hỏi cụ thể, không suy từ kinh nghiệm với thuốc khác.
Với sữa và sản phẩm giàu canxi
Một số nhóm kháng sinh bị giảm hấp thu đáng kể khi uống cùng sữa, sữa chua, phô mai, viên bổ sung canxi hoặc thuốc kháng axit.
Với các thuốc này, cần giãn thời gian — khoảng cách cụ thể nên hỏi dược sĩ.
Với rượu bia
Một số kháng sinh gây phản ứng khó chịu rõ rệt khi dùng cùng rượu. Với các thuốc khác, việc tránh rượu vẫn được khuyến nghị vì nó ảnh hưởng tới quá trình hồi phục.
Nên hỏi cụ thể cho thuốc mình đang dùng, bao gồm cả việc cần tránh bao lâu sau khi kết thúc đợt.
Với nước
Uống đủ nước, và uống nhiều nước trong suốt đợt điều trị.
Khi quên một liều
Nguyên tắc chung: uống ngay khi nhớ, trừ khi đã gần tới giờ liều kế tiếp — khi đó bỏ liều đã quên.
Không uống gấp đôi.
Nếu quên nhiều liều liên tiếp, cần liên hệ bác sĩ — có thể cần điều chỉnh hoặc kéo dài đợt điều trị.
Bao lâu thì thấy đỡ
Thường trong vòng vài ngày đầu, tuỳ loại nhiễm khuẩn và vị trí.
Nên hỏi bác sĩ: "Bao lâu thì cháu thấy đỡ, và nếu không đỡ thì làm gì ạ?"
Nếu không cải thiện sau thời gian dự kiến, hoặc nếu nặng lên — liên hệ lại bác sĩ.
Không tự đổi sang kháng sinh khác, không tự tăng liều.
Tác dụng phụ thường gặp
Rối loạn tiêu hoá
Buồn nôn, đau bụng, tiêu chảy nhẹ — khá thường gặp do ảnh hưởng tới hệ vi sinh đường ruột.
Các biện pháp giảm bớt:
- Uống sau ăn nếu thuốc cho phép.
- Ăn nhẹ, chia nhỏ bữa.
- Uống đủ nước.
Dấu hiệu cần liên hệ ngay
- Tiêu chảy nặng, nhiều lần trong ngày.
- Tiêu chảy có máu.
- Kèm sốt và đau bụng dữ dội.
- Phát ban, sưng mặt, khó thở.
- Vàng da, vàng mắt.
Điểm cần nhấn mạnh: tiêu chảy nặng có thể xuất hiện trong đợt điều trị hoặc nhiều tuần sau khi đã ngừng thuốc. Đây là tình huống cần được đánh giá y tế, không tự xử lý.
Về men vi sinh
Nhiều người dùng thêm men vi sinh trong đợt kháng sinh với mong muốn bảo vệ hệ vi sinh đường ruột.
Đây là điều nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ, vì:
- Bằng chứng khác nhau giữa các chủng và các tình huống.
- Cần khoảng cách thời gian với kháng sinh.
- Với một số người có tình trạng đặc biệt, cần thận trọng.
Sau khi kết thúc đợt
- Không giữ thuốc thừa — nếu còn thừa, đó là dấu hiệu đã bỏ liều, nên nói với bác sĩ.
- Xử lý thuốc thừa theo cách an toàn, không vứt bừa.
- Tái khám nếu được hẹn.
- Báo nếu triệu chứng quay lại.
Ba câu nên hỏi khi nhận kháng sinh
- "Uống mấy lần mỗi ngày, cách nhau bao lâu, trong bao nhiêu ngày ạ?"
- "Có kiêng ăn uống gì không, đặc biệt là sữa và rượu?"
- "Bao lâu thì thấy đỡ, và dấu hiệu nào thì phải gọi lại?"
Ba câu này bao phủ phần lớn các lỗi thường gặp khi dùng kháng sinh tại nhà.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao phải uống kháng sinh đúng giờ?
Vì hiệu quả phụ thuộc vào việc duy trì nồng độ thuốc trong máu ở mức đủ cao trong suốt thời gian điều trị. Uống cách quãng không đều làm nồng độ dao động và có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn đề kháng.
Bao lâu thì thấy đỡ khi dùng kháng sinh?
Thường trong vòng vài ngày đầu, tuỳ loại nhiễm khuẩn. Nếu không thấy cải thiện sau thời gian bác sĩ dự kiến hoặc nếu nặng lên, cần liên hệ lại chứ không tự đổi thuốc hay tăng liều.
Kháng sinh uống với sữa được không?
Tuỳ loại — một số kháng sinh bị giảm hấp thu đáng kể khi uống cùng sữa hoặc các sản phẩm giàu canxi. Đây là điều cần hỏi dược sĩ cho chính thuốc mình đang dùng.
Tiêu chảy khi dùng kháng sinh có bình thường không?
Tiêu chảy nhẹ khá thường gặp do ảnh hưởng tới hệ vi sinh đường ruột. Nhưng tiêu chảy nặng, kéo dài, có máu hoặc kèm sốt là dấu hiệu cần liên hệ y tế ngay, kể cả khi đã ngừng thuốc nhiều tuần.