Thuốc cho người suy giảm chức năng gan hoặc thận

Gan và thận là hai cơ quan chính xử lý thuốc trong cơ thể. Khi chức năng của chúng giảm, cách cơ thể ứng xử với thuốc thay đổi.

Vai trò của hai cơ quan

Gan

Chuyển hoá thuốc — biến đổi thành các dạng dễ thải hơn, hoặc trong một số trường hợp biến tiền chất thành dạng có tác dụng.

Thận

Thải thuốc và các sản phẩm chuyển hoá ra khỏi cơ thể qua nước tiểu.

Mỗi thuốc phụ thuộc vào hai cơ quan này ở mức khác nhau — có thuốc chủ yếu qua gan, có thuốc chủ yếu qua thận.

Điều gì xảy ra khi chức năng giảm

Thuốc bị xử lý và thải chậm hơn, dẫn tới tích luỹ trong cơ thể.

Hệ quả: cùng một liều tạo ra nồng độ cao hơn và kéo dài hơn so với ở người có chức năng bình thường.

Với các thuốc có khoảng cách hẹp giữa liều điều trị và liều gây hại, điều này có ý nghĩa lớn.

Cách điều chỉnh

Có hai cách chính, và bác sĩ chọn tuỳ loại thuốc:

• Giảm liều mỗi lần, giữ nguyên số lần trong ngày.
• Giữ nguyên liều, kéo dài khoảng cách giữa các liều.

Trong một số trường hợp, thuốc được thay bằng loại khác ít phụ thuộc vào cơ quan đang suy giảm hơn.

Việc tính toán này cần chuyên môn — nó dựa trên mức độ suy giảm chức năng và đặc tính của từng thuốc.

Với suy thận

Đánh giá mức độ

Chức năng thận được đánh giá qua xét nghiệm máu và tính toán mức lọc.

Điểm cần biết: chức năng thận có thể giảm đáng kể trước khi có triệu chứng. Nhiều người không biết mình có vấn đề về thận cho tới khi xét nghiệm.

Đây cũng là lý do người cao tuổi cần được đánh giá chức năng thận khi kê thuốc, kể cả khi không có chẩn đoán bệnh thận.

Các nhóm thuốc cần đặc biệt thận trọng

Có những thuốc vừa được thải qua thận vừa có thể ảnh hưởng tới thận — nhóm này cần chú ý nhất.

Đáng lưu ý: một số thuốc giảm đau thông dụng mua không cần đơn thuộc nhóm có thể ảnh hưởng tới thận.

Người có bệnh thận nên hỏi dược sĩ trước khi tự mua bất kỳ thuốc giảm đau nào.

Thuốc cản quang

Một số xét nghiệm hình ảnh dùng thuốc cản quang, và với người có bệnh thận cần có biện pháp chuẩn bị.

Đây là điều cần thông báo trước khi làm bất kỳ xét nghiệm hình ảnh nào.

Với suy gan

Đánh giá khó hơn

Không có một chỉ số đơn giản tương đương với mức lọc của thận. Việc đánh giá dựa trên tổ hợp nhiều xét nghiệm và biểu hiện lâm sàng.

Các vấn đề đi kèm

Suy gan thường kèm theo:

• Giảm protein trong máu, ảnh hưởng tới việc thuốc gắn với protein.
• Rối loạn đông máu.
• Thay đổi về dịch trong cơ thể.

Tất cả đều ảnh hưởng tới cách thuốc hoạt động.

Nhóm cần thận trọng

Các thuốc được chuyển hoá chủ yếu ở gan, và các thuốc có thể gây tổn thương gan.

Với người có bệnh gan, việc tránh rượu đặc biệt quan trọng vì nó cộng thêm gánh nặng cho gan.

Những gì người bệnh cần làm

Thông báo ở mọi nơi

Đây là việc quan trọng nhất.

Nói rõ về tình trạng gan hoặc thận:

• Với mọi bác sĩ, kể cả chuyên khoa khác.
• Với dược sĩ khi mua thuốc.
• Khi làm xét nghiệm hình ảnh.
• Khi nhập viện hoặc cấp cứu.
• Trước phẫu thuật.

Đừng cho rằng thông tin đã có trong hồ sơ.

Mang theo kết quả xét nghiệm gần nhất

Bác sĩ cần con số cụ thể để tính liều, không chỉ cần biết là có bệnh.

Không tự mua thuốc

Kể cả thuốc thông thường. Hỏi dược sĩ và nói rõ tình trạng của mình.

Theo dõi định kỳ

Chức năng gan và thận có thể thay đổi theo thời gian, và liều thuốc cần được điều chỉnh theo.

Chú ý dấu hiệu thay đổi

• Lượng nước tiểu thay đổi rõ rệt.
• Phù chân hoặc quanh mắt.
• Mệt mỏi tăng.
• Buồn nôn, chán ăn.
• Vàng da, vàng mắt.
• Lú lẫn.

Về việc uống nước

Đây là điểm cần cá nhân hoá.

Với một số tình trạng thận, uống nhiều nước có lợi. Với một số tình trạng khác, lượng nước cần được hạn chế.

Đây là điều phải hỏi bác sĩ điều trị — không áp dụng lời khuyên chung về việc uống nhiều nước.

Ba câu nên hỏi khi nhận thuốc mới

1. "Thuốc này có cần chỉnh liều theo chức năng thận của cháu không ạ?"
2. "Có ảnh hưởng gì tới gan hoặc thận không?"
3. "Có cần xét nghiệm theo dõi khi dùng không?"

Ba câu này nhắc lại thông tin về tình trạng của bạn và bảo đảm nó được tính tới.

Câu hỏi thường gặp