Rượu bia và thuốc: vì sao nhiều thuốc khuyên tránh

Cảnh báo về rượu xuất hiện trên rất nhiều tờ hướng dẫn sử dụng thuốc. Nhiều người coi đó là lời khuyên chung chung.

Thực ra lý do khác nhau giữa các nhóm thuốc, và một số lý do khá nghiêm trọng.

Bốn cơ chế

Cạnh tranh ở gan

Rượu được xử lý bởi các hệ enzyme ở gan — chính những hệ cũng chuyển hoá nhiều loại thuốc.

Hệ quả có thể theo hai chiều:

• Khi uống rượu cùng lúc, hai chất cạnh tranh nhau, làm thuốc bị phân huỷ chậm hơn và nồng độ tăng.
• Với người uống rượu thường xuyên lâu dài, hoạt động enzyme có thể thay đổi theo cách khác, ảnh hưởng tới hiệu quả thuốc.

Đây là lý do vì sao ảnh hưởng của rượu không giống nhau giữa người uống thỉnh thoảng và người uống đều.

Cộng tác dụng lên hệ thần kinh

Rượu gây buồn ngủ và giảm phản xạ. Nhiều thuốc cũng vậy.

Khi dùng cùng, tác dụng cộng lại — và mức độ có thể vượt xa dự đoán của người dùng.

Hậu quả thực tế: buồn ngủ nặng, mất thăng bằng, giảm khả năng phán đoán, và trong trường hợp nặng là ức chế hô hấp.

Đây là nhóm nguy hiểm nhất.

Tác động lên dạ dày

Rượu kích ứng niêm mạc dạ dày. Một số thuốc cũng vậy.

Dùng cùng làm tăng nguy cơ viêm, loét và chảy máu tiêu hoá.

Tác động lên gan

Cả rượu và một số thuốc đều được gan xử lý và đều có thể gây tổn thương gan ở mức nhất định.

Dùng cùng làm tăng gánh nặng cho gan.

Các nhóm thuốc cần đặc biệt thận trọng

Thuốc tác động lên hệ thần kinh

Thuốc an thần, thuốc ngủ, thuốc chống lo âu, thuốc chống trầm cảm, thuốc chống động kinh, thuốc dị ứng gây buồn ngủ.

Với nhóm này, việc tránh rượu thường là yêu cầu chứ không phải khuyến nghị.

Thuốc giảm đau

Cả nhóm giảm đau thông thường lẫn nhóm giảm đau mạnh đều có lý do riêng để tránh rượu — nhóm đầu vì tác động lên gan và dạ dày, nhóm sau vì cộng tác dụng ức chế thần kinh.

Một số kháng sinh và kháng nấm

Có những thuốc gây phản ứng khó chịu rõ rệt khi dùng cùng rượu — buồn nôn, nôn, đỏ bừng mặt, tim đập nhanh, đau đầu.

Với các thuốc này, cần tránh rượu cả trong thời gian dùng và một khoảng thời gian sau khi kết thúc — thời gian cụ thể nên hỏi dược sĩ.

Thuốc điều trị tiểu đường

Rượu ảnh hưởng tới đường huyết theo cách khó dự đoán, và có thể làm tăng nguy cơ hạ đường huyết — đặc biệt khi uống lúc đói.

Vấn đề thêm: một số triệu chứng của hạ đường huyết giống với biểu hiện của say rượu, nên dễ bị bỏ qua.

Thuốc chống đông

Rượu ảnh hưởng tới quá trình đông máu và tới chức năng gan, làm khó kiểm soát hiệu quả điều trị.

Thuốc huyết áp

Rượu có thể làm thay đổi huyết áp và làm tăng tác dụng hạ huyết áp của thuốc, gây chóng mặt khi đứng lên.

Câu hỏi thường gặp

Uống một ít có sao không?

Không có câu trả lời chung. Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào:

• Loại thuốc và cơ chế tương tác.
• Liều thuốc.
• Lượng rượu.
• Chức năng gan của từng người.
• Tuổi — người cao tuổi nhạy cảm hơn.
• Các thuốc khác đang dùng.

Đây là câu cần hỏi cho chính thuốc mình đang dùng, không suy từ kinh nghiệm với thuốc khác.

Cách bao lâu thì được?

Tuỳ thuốc. Một số thuốc còn tồn tại trong cơ thể nhiều ngày sau liều cuối.

Câu hỏi cụ thể cho dược sĩ: "Sau khi ngừng thuốc này bao lâu thì uống rượu được ạ?"

Bia thì sao?

Vấn đề nằm ở cồn, không ở loại đồ uống. Lượng cồn trong một lon bia, một ly rượu vang và một chén rượu mạnh có thể tương đương nhau.

Với người có thói quen uống thường xuyên

Đây là thông tin quan trọng cần nói với bác sĩ, vì nó ảnh hưởng tới:

• Việc chọn thuốc.
• Liều dùng.
• Nguy cơ tương tác.
• Cần theo dõi chức năng gan không.

Nhiều người ngại nói thật về lượng rượu mình uống. Nhưng đây là thông tin y khoa, không phải chuyện đạo đức — và bác sĩ cần nó để kê thuốc an toàn.

Ngoài ra, người uống nhiều mà ngừng đột ngột có thể gặp phản ứng cần được theo dõi y tế — đây cũng là lý do nên nói thật.

Cách hỏi cho rõ

Khi nhận thuốc mới, ba câu:

1. "Thuốc này có kiêng rượu bia không ạ?"
2. "Nếu có thì vì lý do gì — nguy hiểm hay chỉ khó chịu?"
3. "Sau khi ngừng thuốc bao lâu thì được uống?"

Câu thứ hai giúp phân biệt giữa khuyến nghị nên tránh và yêu cầu tuyệt đối không được — hai mức rất khác nhau.

Câu hỏi thường gặp