Bù nước và điện giải: khi nào cần và dùng thế nào

Trong nhiều tình huống bệnh thông thường — tiêu chảy, nôn, sốt cao — việc bù nước đúng cách có ý nghĩa lớn hơn bất kỳ loại thuốc nào.

Vì sao mất nước nguy hiểm

Cơ thể mất không chỉ nước mà cả các chất điện giải — những chất cần thiết cho hoạt động của tế bào, thần kinh và cơ.

Khi mất nhiều, các chức năng cơ bản bị ảnh hưởng.

Hai nhóm dễ bị ảnh hưởng nhất: trẻ nhỏ và người cao tuổi.

• Trẻ nhỏ có tỷ lệ nước trong cơ thể cao hơn và mất nhanh hơn.
• Người cao tuổi có cảm giác khát giảm nên uống ít mà không thấy khát.

Khi nào cần bù

• Tiêu chảy.
• Nôn.
• Sốt cao kéo dài.
• Ra mồ hôi nhiều.
• Làm việc hoặc vận động lâu trong môi trường nóng.

Dung dịch bù nước điện giải

Vì sao không phải nước lọc thuần

Khi mất nước qua tiêu chảy hoặc nôn, cơ thể mất cả nước lẫn điện giải. Uống nước lọc thuần bù được nước nhưng không bù điện giải.

Dung dịch bù nước điện giải có tỷ lệ nước, đường và muối được tính toán để cơ thể hấp thu hiệu quả nhất.

Pha đúng tỷ lệ — điểm quan trọng nhất

Đây là chỗ hay sai và có hậu quả.

• Pha đúng lượng nước ghi trên gói — không ước lượng.
• Pha cả gói, không chia nhỏ gói ra pha từng phần.
• Dùng nước đun sôi để nguội.
• Không thêm đường, sữa hay bất cứ thứ gì.
• Không pha với nước khoáng, nước trái cây hay nước ngọt.

Pha đặc quá có thể làm tình trạng nặng thêm; pha loãng quá thì không đủ tác dụng bù điện giải.

Sau khi pha

• Dùng trong khoảng thời gian ghi trên hướng dẫn, thường là trong vòng một ngày.
• Bảo quản nơi mát.
• Bỏ phần còn thừa sau thời gian đó, pha mới.

Cách uống

Nguyên tắc: uống từng ít một

Đây là điểm quan trọng, đặc biệt khi đang nôn.

• Uống từng ngụm nhỏ, cách nhau vài phút.
• Với trẻ, dùng thìa hoặc xy lanh cho từng ít một.
• Nếu nôn, chờ một lúc rồi bắt đầu lại với lượng nhỏ hơn.

Uống nhiều một lúc dễ gây nôn tiếp và làm mất thêm nước.

Lượng cần bù

Tuỳ mức độ mất nước và tuỳ tuổi. Nên hỏi dược sĩ hoặc theo hướng dẫn trên sản phẩm.

Nguyên tắc chung: bù bù lại lượng đã mất, và tiếp tục bù sau mỗi lần đi ngoài hoặc nôn.

Về các loại đồ uống khác

Dấu hiệu mất nước

Mức nhẹ tới trung bình

• Khát nhiều.
• Miệng khô.
• Đi tiểu ít hơn, nước tiểu sẫm màu.
• Mệt.
• Chóng mặt khi đứng lên.

Mức nặng — cần đi khám ngay

• Rất ít hoặc không đi tiểu.
• Mắt trũng.
• Da mất đàn hồi — véo lên thì lâu trở lại.
• Li bì, lơ mơ.
• Thở nhanh, tim đập nhanh.
• Tay chân lạnh.
• Không uống được gì.

Ở trẻ nhỏ, thêm

• Khóc không ra nước mắt.
• Thóp trũng.
• Tã khô nhiều giờ.
• Bỏ bú.

Với trẻ đang bú mẹ

Tiếp tục cho bú, và cho bú thường xuyên hơn.

Sữa mẹ vừa bù nước vừa cung cấp dinh dưỡng và các yếu tố bảo vệ.

Dung dịch bù nước điện giải dùng bổ sung theo hướng dẫn, không thay thế bú mẹ.

Về ăn uống khi tiêu chảy

• Không nhịn ăn — cơ thể vẫn cần dinh dưỡng.
• Ăn nhẹ, dễ tiêu, chia nhỏ bữa.
• Tiếp tục cho trẻ ăn theo khả năng.
• Tránh đồ nhiều dầu mỡ và quá ngọt.

Khi nào cần tới cơ sở y tế

• Có dấu hiệu mất nước nặng.
• Không uống được gì.
• Nôn liên tục.
• Tiêu chảy có máu.
• Sốt cao kèm theo.
• Đau bụng dữ dội.
• Kéo dài nhiều ngày không đỡ.
• Ở trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc người có bệnh nền.

Một lưu ý về thuốc cầm tiêu chảy

Không nên tự dùng thuốc cầm tiêu chảy, đặc biệt:

• Cho trẻ em.
• Khi có sốt.
• Khi có máu trong phân.
• Khi đang dùng kháng sinh.

Trong nhiều trường hợp, tiêu chảy là cách cơ thể loại bỏ tác nhân gây bệnh — và việc cầm lại có thể không phù hợp.

Việc bù nước đúng cách quan trọng hơn nhiều so với việc cầm tiêu chảy.

Câu hỏi thường gặp