Trên hộp thuốc có hai thông tin thường bị lướt qua: hàm lượng và dạng bào chế. Cả hai đều quyết định cách thuốc hoạt động trong cơ thể.
Hàm lượng
Là lượng hoạt chất trong mỗi đơn vị — mỗi viên, mỗi mililít siro, mỗi gói bột.
Điểm cần chú ý: cùng một tên thuốc có thể có nhiều hàm lượng khác nhau.
Vì vậy khi mua thuốc hoặc khi ghi danh sách thuốc đang dùng, luôn phải ghi cả hàm lượng. Chỉ ghi tên thuốc là thông tin chưa đủ.
Với siro và thuốc nước, hàm lượng thường được ghi theo một thể tích nhất định — nên việc dùng đúng dụng cụ đong đi kèm rất quan trọng.
Các dạng bào chế thường gặp
Viên nén thường
Tan trong dạ dày, hoạt chất được hấp thu tương đối nhanh.
Viên nén bao phim
Có lớp bao mỏng giúp dễ nuốt, che vị đắng, hoặc bảo vệ thuốc khỏi ánh sáng và độ ẩm.
Viên bao tan trong ruột
Lớp bao không tan trong dạ dày mà chỉ tan khi xuống ruột.
Mục đích: bảo vệ hoạt chất khỏi bị phá huỷ bởi axit dạ dày, hoặc bảo vệ dạ dày khỏi tác động của thuốc.
Bẻ hoặc nghiền viên loại này sẽ phá huỷ chính cơ chế đó.
Viên giải phóng kéo dài
Được thiết kế để nhả hoạt chất từ từ trong nhiều giờ.
Lợi ích: uống ít lần hơn trong ngày, nồng độ thuốc trong máu ổn định hơn.
Nếu bẻ hoặc nghiền, toàn bộ lượng thuốc vốn dành cho nhiều giờ sẽ được giải phóng cùng lúc. Với một số thuốc, điều này nguy hiểm.
Viên nang
Vỏ nang chứa bột hoặc hạt bên trong. Một số nang mở ra được để rắc vào thức ăn, một số thì không.
Đây là điểm cần hỏi cụ thể chứ không suy đoán.
Viên ngậm dưới lưỡi
Được thiết kế để hấp thu qua niêm mạc miệng, không qua đường tiêu hoá.
Nuốt viên này sẽ làm mất tác dụng dự kiến.
Siro và hỗn dịch
Dạng lỏng, phù hợp cho trẻ em và người khó nuốt.
Với hỗn dịch, cần lắc kỹ trước khi dùng vì hoạt chất có thể lắng xuống đáy.
Thuốc bột và cốm
Pha với nước trước khi uống. Cần đúng lượng nước theo hướng dẫn.
Vì sao dạng bào chế quan trọng tới vậy
Dạng bào chế quyết định:
- Thuốc được hấp thu ở đâu trong đường tiêu hoá.
- Hấp thu nhanh hay chậm.
- Nồng độ trong máu đạt đỉnh khi nào và cao tới đâu.
- Tác dụng kéo dài bao lâu.
Hai viên cùng hoạt chất, cùng hàm lượng, nhưng khác dạng bào chế sẽ cho những đường cong nồng độ hoàn toàn khác nhau.
Quy tắc về việc bẻ và nghiền
Nguyên tắc: hỏi trước, đừng đoán.
Các dấu hiệu gợi ý không nên bẻ:
- Tên thuốc có chữ chỉ dạng giải phóng kéo dài.
- Viên có lớp bao bóng đặc biệt.
- Tờ hướng dẫn ghi nuốt nguyên viên.
- Viên nang chứa hạt nhỏ bên trong.
Về vạch kẻ giữa viên: nó không phải lúc nào cũng có nghĩa là bẻ được để chia liều. Có khi vạch chỉ giúp dễ nuốt hơn.
Nếu cần chia liều, hỏi dược sĩ — họ có thể tư vấn dùng hàm lượng khác phù hợp hơn, hoặc dạng bào chế khác.
Khi khó nuốt viên
Đây là vấn đề thật với người cao tuổi và trẻ em. Đừng tự xử lý bằng cách nghiền.
Hỏi dược sĩ về các phương án:
- Thuốc có dạng lỏng hoặc dạng khác không?
- Có hàm lượng nhỏ hơn dễ nuốt hơn không?
- Nang này mở ra rắc vào thức ăn được không?
- Có kỹ thuật nuốt nào giúp dễ hơn không?
Với nhiều thuốc, có sẵn dạng phù hợp mà người bệnh không biết.
Với trẻ em
Không nên tự chia nhỏ thuốc người lớn cho trẻ vì:
- Việc chia không chính xác.
- Hoạt chất có thể không phân bố đều trong viên.
- Liều cho trẻ tính theo cân nặng, không phải theo phân số của liều người lớn.
- Nhiều thuốc có dạng riêng cho trẻ.
Đây là việc cần hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ, không tự làm.
Ba câu nên hỏi khi nhận thuốc mới
- "Viên này bẻ hay nghiền được không ạ?"
- "Uống lúc nào, có cần cách bữa ăn không?"
- "Uống với bao nhiêu nước, có kiêng đồ uống gì không?"
Ba câu này mất chưa tới một phút và ngăn được phần lớn các lỗi thường gặp khi dùng thuốc tại nhà.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao không nên tự bẻ viên thuốc?
Vì nhiều viên có cấu trúc đặc biệt để kiểm soát cách thuốc được giải phóng. Bẻ hoặc nghiền có thể làm toàn bộ lượng thuốc được hấp thu cùng lúc thay vì từ từ, hoặc làm mất lớp bảo vệ khiến thuốc bị phá huỷ trong dạ dày.
Làm sao biết viên nào bẻ được?
Tờ hướng dẫn có nêu, và dược sĩ trả lời được ngay. Vạch kẻ giữa viên không phải lúc nào cũng có nghĩa là bẻ được để chia liều — có khi nó chỉ để dễ nuốt. Cách chắc chắn nhất là hỏi trước khi bẻ.
Hai viên cùng hàm lượng có luôn tương đương không?
Không, nếu chúng khác dạng bào chế. Một viên giải phóng kéo dài và một viên thường cùng số miligam sẽ cho nồng độ thuốc trong máu rất khác nhau theo thời gian, nên không thay thế cho nhau được.
Trẻ em có dùng được dạng của người lớn không?
Không nên tự chia nhỏ thuốc người lớn cho trẻ. Nhiều thuốc có dạng riêng cho trẻ em với hàm lượng và dạng bào chế phù hợp, và việc chia liều cần theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ.
