Sau một đợt rà soát tủ thuốc, thường có một đống thuốc hết hạn hoặc không còn dùng. Câu hỏi là xử lý thế nào.
Hai cách phổ biến và vấn đề của chúng
Xả xuống bồn cầu hoặc bồn rửa
Đây là cách nhiều người nghĩ là gọn gàng nhất.
Vấn đề: các hệ thống xử lý nước thải thông thường không được thiết kế để loại bỏ hoàn toàn dư lượng thuốc.
Hệ quả: các hợp chất này có thể đi vào nguồn nước và môi trường.
Với kháng sinh, vấn đề còn nghiêm trọng hơn — dư lượng trong môi trường tạo áp lực chọn lọc và góp phần vào sự phát triển của vi khuẩn kháng thuốc.
Vứt thẳng vào thùng rác
Vấn đề chính là an toàn:
- Trẻ em có thể nhặt được.
- Vật nuôi có thể ăn phải.
- Người nhặt rác có thể tiếp cận.
- Thuốc có thể bị lấy lại và bán trở lại.
Mục cuối không phải chuyện giả định — đây là vấn đề đã được ghi nhận ở nhiều nơi.
Cách xử lý tốt hơn
Trả lại nhà thuốc
Đây là cách an toàn nhất.
Nhiều nhà thuốc có tiếp nhận thuốc hết hạn để xử lý theo quy trình rác thải y tế — nghĩa là thuốc được tiêu huỷ đúng cách thay vì đi vào rác thường hoặc nguồn nước.
Nên hỏi nhà thuốc quen xem họ có nhận không. Nếu có, đây là lựa chọn tốt nhất.
Nếu buộc phải bỏ vào rác
Các bước giảm rủi ro:
- Lấy thuốc ra khỏi bao bì gốc — để không ai nhận ra và dùng lại.
- Trộn với thứ không ăn được — bã cà phê, đất, mùn cưa.
- Cho vào túi kín hoặc hộp có nắp.
- Bỏ vào thùng rác.
- Xoá thông tin cá nhân trên nhãn vỏ hộp trước khi bỏ.
Bước cuối liên quan tới quyền riêng tư: nhãn thuốc có thể chứa tên bạn và thông tin về bệnh của bạn.
Các loại cần xử lý riêng
- Kim tiêm và vật sắc nhọn — cần hộp đựng chuyên dụng, không bao giờ bỏ vào rác thường.
- Thuốc dạng bình xịt — không đốt, không đâm thủng.
- Một số thuốc đặc biệt — có hướng dẫn riêng trên tờ thông tin.
Với kim tiêm, người dùng insulin hoặc các thuốc tiêm khác nên hỏi nhà thuốc hoặc cơ sở y tế về cách xử lý an toàn.
Không cho người khác thuốc thừa
Đây là việc làm xuất phát từ thiện chí nhưng có rủi ro thật.
Lý do:
- Thuốc được kê riêng dựa trên chẩn đoán, cân nặng, chức năng gan thận và các thuốc khác đang dùng của người đó.
- Triệu chứng giống nhau không có nghĩa là cùng bệnh.
- Người nhận có thể có dị ứng hoặc chống chỉ định.
- Việc này khiến họ không đi khám để được chẩn đoán đúng.
Với kháng sinh, việc chia sẻ còn góp phần trực tiếp vào vấn đề đề kháng.
Không giữ lại để dùng sau
Lý do đã nêu ở các bài trước, nhưng đáng nhắc lại:
- Triệu chứng giống không có nghĩa là cùng bệnh.
- Tình trạng sức khoẻ có thể đã thay đổi.
- Các thuốc đang dùng hiện tại có thể khác.
- Thuốc có thể đã hết hạn hoặc hỏng khi cần tới.
Ngoại lệ: các thuốc được bác sĩ kê để dùng khi cần, với hướng dẫn rõ ràng về khi nào dùng — ví dụ thuốc cắt cơn hen.
Với nhóm này, cần kiểm tra hạn định kỳ và thay mới trước khi hết hạn.
Vì sao nên dọn tủ thuốc định kỳ
- Giảm nguy cơ dùng nhầm thuốc hết hạn.
- Giảm nguy cơ trẻ em tiếp cận thuốc không cần thiết.
- Dễ tìm khi cần gấp.
- Tránh việc tự dùng lại thuốc cũ.
Mục cuối đáng chú ý: nếu không có thuốc cũ trong nhà, khả năng tự dùng lại giảm hẳn.
Một cách nghĩ
Thuốc thừa trong nhà là một dạng rủi ro ít ai nghĩ tới.
Nó tạo điều kiện cho việc tự dùng thuốc không đúng chỉ định, tạo nguy cơ cho trẻ em, và khi bị vứt bừa thì ảnh hưởng tới môi trường.
Việc xử lý đúng cách mất thêm vài phút — nhưng nó đóng lại cả ba nhóm rủi ro đó cùng lúc.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao không nên xả thuốc xuống bồn cầu?
Vì các hệ thống xử lý nước thải thông thường không loại bỏ được hoàn toàn dư lượng thuốc, nên chúng có thể đi vào nguồn nước và môi trường. Với kháng sinh, điều này còn góp phần vào sự phát triển của vi khuẩn kháng thuốc.
Vứt vào thùng rác có được không?
Không nên vứt trực tiếp vì trẻ em, vật nuôi hoặc người nhặt rác có thể tiếp cận. Nếu buộc phải bỏ vào rác thì nên lấy thuốc ra khỏi bao bì gốc, trộn với thứ không ăn được và cho vào túi kín.
Có thể trả thuốc lại nhà thuốc không?
Nhiều nhà thuốc có tiếp nhận thuốc hết hạn để xử lý theo quy trình rác thải y tế. Nên hỏi nhà thuốc quen xem họ có nhận không, vì đây là cách xử lý an toàn nhất.
Có nên cho người khác thuốc mình không dùng nữa không?
Không. Thuốc được kê riêng cho từng người dựa trên chẩn đoán, cân nặng, chức năng gan thận và các thuốc khác đang dùng. Việc cho người khác có thể gây hại kể cả khi triệu chứng của họ có vẻ giống.