Hạn dùng và hạn sau khi mở nắp: hai con số khác nhau

Trên hộp thuốc có một ngày hết hạn. Nhưng với nhiều loại thuốc, con số đó không phải là con số duy nhất cần biết.

Hạn dùng in trên hộp

Đây là thời điểm mà nhà sản xuất đảm bảo thuốc còn giữ được:

• Đủ hàm lượng hoạt chất.
• Các đặc tính vật lý và hoá học.
• Độ vô khuẩn với các dạng yêu cầu.

Với điều kiện: sản phẩm còn nguyên và được bảo quản đúng như hướng dẫn.

Hai điều kiện này quan trọng — nếu thuốc được bảo quản sai, hạn trên hộp không còn ý nghĩa.

Cách đọc

Nếu chỉ ghi tháng và năm, thường hiểu là hết hạn vào cuối tháng đó.

Hạn sau khi mở nắp

Đây là con số thứ hai, và nó thường ngắn hơn rất nhiều.

Vì sao

Khi mở nắp, thuốc bắt đầu tiếp xúc với:

• Không khí — oxy gây oxy hoá.
• Độ ẩm.
• Vi sinh vật từ môi trường và từ tay người dùng.

Với các dạng thuốc lỏng và dạng bôi, nguy cơ nhiễm vi sinh vật là vấn đề chính.

Các loại có hạn sau mở nắp ngắn

• Thuốc nhỏ mắt — thường rất ngắn vì yêu cầu vô khuẩn cao.
• Thuốc nhỏ tai và nhỏ mũi.
• Siro và hỗn dịch.
• Thuốc bột pha thành hỗn dịch — hạn tính từ lúc pha.
• Kem và thuốc mỡ.
• Insulin — có hạn riêng sau khi bắt đầu sử dụng.

Thời gian cụ thể có ghi trong tờ hướng dẫn, hoặc hỏi dược sĩ.

Thói quen nên có: ghi ngày mở nắp

Đây là giải pháp đơn giản cho toàn bộ vấn đề.

Ngay khi mở, ghi ngày lên nhãn bằng bút dạ.

Mất vài giây, và nó giải quyết việc nhớ — đặc biệt hữu ích với:

• Thuốc nhỏ mắt.
• Siro dùng không thường xuyên.
• Kem bôi.

Nhiều người mở một lọ thuốc nhỏ mắt, dùng vài ngày, rồi cất đi. Vài tháng sau lấy ra dùng tiếp mà không nhớ đã mở từ bao giờ.

Dùng thuốc quá hạn có nguy hiểm không

Rủi ro chính thường là giảm hiệu lực chứ không phải trở nên độc hại.

Nhưng việc giảm hiệu lực có thể có hậu quả nghiêm trọng trong một số tình huống:

• Thuốc cấp cứu — cần hiệu lực đầy đủ vào đúng lúc cần.
• Kháng sinh — liều không đủ có thể góp phần vào đề kháng.
• Thuốc điều trị bệnh mạn — hiệu lực giảm nghĩa là bệnh không được kiểm soát.
• Thuốc tránh thai.

Ngoài ra, với các dạng lỏng và dạng bôi, nguy cơ nhiễm vi sinh vật là vấn đề thật.

Nguyên tắc an toàn: không dùng thuốc quá hạn.

Tủ thuốc cấp cứu tại nhà

Đây là nhóm đặc biệt cần chú ý, vì nó ít khi được dùng tới nên dễ bị quên kiểm tra.

Nếu trong nhà có thuốc dùng cho tình huống khẩn cấp — ví dụ thuốc cắt cơn hen, hoặc các thuốc được bác sĩ kê cho tình huống cấp cứu — cần:

• Kiểm tra hạn định kỳ.
• Thay mới trước khi hết hạn.
• Đặt nhắc trong lịch.
• Bảo đảm mọi người trong nhà biết nó ở đâu.

Một thuốc cấp cứu đã quá hạn vào đúng lúc cần dùng là tình huống cần tránh bằng mọi giá.

Rà soát tủ thuốc

Nên làm vài tháng một lần.

Quy trình

1. Lấy hết thuốc ra.
2. Kiểm tra hạn từng hộp.
3. Với thuốc đã mở, kiểm tra ngày mở và hạn sau mở.
4. Kiểm tra dấu hiệu hỏng.
5. Kiểm tra nhãn còn đọc được không.
6. Loại thuốc quá hạn, thuốc hỏng, thuốc không còn dùng.
7. Sắp xếp lại phần còn giữ.

Cách sắp xếp

• Nhóm theo mục đích — thuốc dùng hằng ngày, thuốc dùng khi cần, thuốc sơ cứu.
• Thuốc gần hết hạn để phía trước.
• Tách riêng thuốc của trẻ em và người lớn.

Mục cuối giảm nguy cơ nhầm lẫn — đặc biệt quan trọng khi cần lấy thuốc gấp.

Một lưu ý về nhãn mờ

Nếu nhãn không còn đọc được tên thuốc hoặc hạn dùng, nên bỏ.

Một hộp thuốc không xác định được là gì có rủi ro lớn hơn giá trị của nó.

Thuốc còn thừa sau đợt điều trị

Không nên giữ lại để dùng sau, vì:

• Triệu chứng giống không có nghĩa là cùng bệnh.
• Tình trạng sức khoẻ có thể đã thay đổi.
• Thuốc có thể đã hết hạn khi cần tới.

Với kháng sinh, việc này còn nghiêm trọng hơn — nó là một trong các nguyên nhân chính của việc dùng kháng sinh không đúng chỉ định.

Câu hỏi thường gặp