Thuốc không uống có một điểm chung: kỹ thuật dùng quyết định thuốc có tới được nơi cần tới hay không.
Thuốc nhỏ mắt
Cách làm
- Rửa tay sạch.
- Kiểm tra lọ thuốc — tên, hạn dùng, dung dịch có đục hay có cặn không.
- Ngửa đầu ra sau, nhìn lên trên.
- Dùng ngón tay kéo nhẹ mi dưới xuống tạo thành túi.
- Nhỏ thuốc vào túi mi dưới, không nhỏ thẳng lên tròng mắt.
- Nhắm mắt nhẹ, không nhắm chặt và không chớp liên tục.
- Ấn nhẹ vào góc trong của mắt gần sống mũi trong khoảng một phút.
Bước cuối ít người biết nhưng có tác dụng: nó giảm việc thuốc chảy xuống mũi họng, giúp thuốc ở lại mắt lâu hơn và giảm tác dụng toàn thân.
Các lỗi thường gặp
- Để đầu lọ chạm vào mắt hoặc mi — làm nhiễm khuẩn lọ thuốc.
- Nhỏ quá nhiều giọt — mắt chỉ giữ được một lượng nhất định, phần thừa chảy ra ngoài.
- Nhắm chặt mắt sau khi nhỏ — đẩy thuốc ra ngoài.
- Chớp mắt liên tục.
Khi dùng nhiều loại
Cần cách nhau một khoảng thời gian, nếu không thuốc sau sẽ rửa trôi thuốc trước.
Nếu có cả thuốc nước và thuốc mỡ, thường dùng thuốc nước trước. Khoảng cách cụ thể nên hỏi dược sĩ.
Hạn dùng sau khi mở
Thường ngắn hơn nhiều so với hạn in trên hộp. Ghi ngày mở nắp lên lọ bằng bút.
Với kính áp tròng
Nhiều thuốc nhỏ mắt yêu cầu tháo kính trước khi nhỏ và chờ một lúc mới đeo lại. Cần hỏi rõ.
Thuốc nhỏ tai
- Làm ấm lọ thuốc bằng cách giữ trong lòng bàn tay vài phút — thuốc lạnh nhỏ vào tai có thể gây chóng mặt.
- Nằm nghiêng, tai cần nhỏ hướng lên trên.
- Kéo nhẹ vành tai để mở rộng ống tai — hướng kéo khác nhau giữa người lớn và trẻ nhỏ, nên hỏi trước.
- Nhỏ đúng số giọt.
- Giữ nguyên tư thế vài phút.
Lưu ý: nếu nghi ngờ màng nhĩ bị thủng, không tự nhỏ bất kỳ thuốc gì vào tai — cần đi khám trước.
Thuốc xịt mũi
Cách làm
- Xì mũi nhẹ trước.
- Lắc lọ nếu là dạng hỗn dịch.
- Nếu là lần đầu dùng hoặc lâu không dùng, xịt vài nhát ra ngoài để thuốc lên đều.
- Đầu hơi cúi về phía trước.
- Bịt một bên mũi, đưa đầu xịt vào bên kia.
- Hướng đầu xịt ra phía ngoài, không hướng thẳng vào vách ngăn giữa hai lỗ mũi.
- Xịt trong khi hít vào nhẹ nhàng.
- Không hít mạnh — thuốc sẽ xuống họng thay vì ở lại niêm mạc mũi.
Bước sáu quan trọng: hướng thẳng vào vách ngăn có thể gây kích ứng và chảy máu mũi khi dùng lâu dài.
Về thuốc xịt co mạch
Nhóm thuốc làm thông mũi nhanh có một đặc điểm cần biết: dùng kéo dài quá thời gian khuyến cáo có thể gây hiện tượng nghẹt mũi trở lại nặng hơn.
Thời gian dùng tối đa có ghi trên hướng dẫn và nên tuân thủ nghiêm. Nếu nghẹt mũi kéo dài, đó là lý do đi khám chứ không phải lý do dùng tiếp.
Thuốc bôi da
Nguyên tắc chung
- Rửa tay trước và sau khi bôi.
- Làm sạch và lau khô vùng da cần bôi.
- Bôi lớp mỏng vừa đủ phủ — bôi dày hơn không làm tăng tác dụng.
- Bôi đúng vùng được chỉ định, không mở rộng sang vùng khác.
- Không băng kín trừ khi được hướng dẫn.
Điểm về lớp mỏng đáng nhấn mạnh: với một số loại thuốc bôi, việc dùng quá nhiều hoặc quá lâu có thể gây tác dụng không mong muốn trên da.
Các dạng khác nhau
- Thuốc mỡ — giữ ẩm tốt, phù hợp da khô, nhưng bí hơn.
- Kem — thấm nhanh hơn, ít nhờn.
- Gel — khô nhanh, phù hợp vùng có lông và vùng da dầu.
- Dung dịch — phù hợp da đầu.
Bác sĩ chọn dạng dựa trên vị trí và tình trạng da, nên không nên tự đổi dạng.
Vùng da cần thận trọng
Da mặt, vùng bẹn, nếp gấp da và da trẻ em mỏng hơn nên hấp thu nhiều hơn. Với các vùng này, cần dùng đúng loại và đúng thời gian được chỉ định.
Thuốc đặt
Thuốc đặt hậu môn
- Rửa tay.
- Nếu viên mềm, làm lạnh một lúc trước khi dùng.
- Nằm nghiêng, co gối lên.
- Đặt viên thuốc vào, đẩy sâu vừa đủ.
- Giữ tư thế nằm vài phút.
Thuốc đặt âm đạo
Thường dùng vào buổi tối trước khi đi ngủ để thuốc có thời gian tác dụng. Làm theo hướng dẫn cụ thể đi kèm sản phẩm.
Điểm chung của mọi dạng dùng ngoài
- Vệ sinh tay trước và sau.
- Không dùng chung lọ thuốc nhỏ mắt, nhỏ tai với người khác.
- Kiểm tra hạn sau khi mở nắp, thường ngắn hơn hạn in trên hộp.
- Không dùng nếu thuốc đổi màu, đục hoặc có mùi lạ.
- Nhờ dược sĩ hướng dẫn thao tác lần đầu — một lần hướng dẫn trực tiếp hiệu quả hơn đọc mười lần.
Mục cuối là lời khuyên thực tế nhất: nhiều nhà thuốc sẵn sàng hướng dẫn cách dùng, và việc làm đúng ngay từ đầu tránh được cả một đợt điều trị không hiệu quả.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao kỹ thuật nhỏ mắt lại quan trọng?
Vì nếu nhỏ sai vị trí, phần lớn thuốc chảy ra ngoài hoặc trôi xuống mũi họng thay vì ở lại bề mặt mắt. Ngoài ra việc để đầu lọ chạm vào mắt có thể làm nhiễm khuẩn lọ thuốc.
Dùng nhiều loại thuốc nhỏ mắt cùng lúc thì sao?
Cần cách nhau một khoảng thời gian để thuốc trước kịp hấp thu, nếu không thuốc sau sẽ rửa trôi thuốc trước. Khoảng cách cụ thể nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ.
Thuốc bôi da nên bôi lượng bao nhiêu?
Thường chỉ cần một lớp mỏng vừa đủ phủ vùng cần bôi, vì bôi dày hơn không làm tăng tác dụng mà chỉ lãng phí. Với một số loại thuốc bôi thì việc dùng quá nhiều hoặc quá lâu còn có thể gây tác dụng không mong muốn trên da.
Thuốc nhỏ mắt mở nắp rồi dùng được bao lâu?
Thường ngắn hơn nhiều so với hạn in trên hộp, và thời gian cụ thể có ghi trong tờ hướng dẫn. Nên ghi ngày mở nắp lên lọ để biết khi nào phải bỏ.