Uống thuốc trông như việc đơn giản nhất trong quá trình điều trị. Nhưng có vài chi tiết ảnh hưởng thật tới hiệu quả và tới sự an toàn.
Lượng nước
Nhiều người uống thuốc với một ngụm nhỏ. Điều này có hai vấn đề.
Viên có thể mắc lại
Không đủ nước thì viên thuốc có thể không trôi hết xuống dạ dày mà nằm lại ở thực quản.
Một số thuốc gây kích ứng niêm mạc nếu tiếp xúc lâu tại chỗ, và có thể dẫn tới loét thực quản.
Biểu hiện: cảm giác vướng, đau khi nuốt, đau sau xương ức. Nếu gặp, nên báo với bác sĩ.
Thuốc cần nước để tan
Một số dạng bào chế cần đủ nước để tan và hấp thu đúng cách.
Nguyên tắc: uống một cốc nước đầy, không phải một ngụm. Với một số thuốc còn được khuyến cáo uống nhiều hơn — điều này có ghi trong tờ hướng dẫn.
Tư thế
- Ngồi hoặc đứng thẳng khi uống.
- Giữ tư thế đó một lúc sau khi uống, ít nhất vài phút.
- Không uống thuốc khi đang nằm.
Điều này đặc biệt quan trọng với:
- Người cao tuổi.
- Người nằm nhiều.
- Người có vấn đề về nuốt.
- Thuốc uống trước khi đi ngủ.
Với nhóm cuối, một số thuốc có khuyến cáo cụ thể về việc không nằm ngay sau khi uống — cần đọc kỹ hướng dẫn.
Khi khó nuốt viên
Đây là vấn đề thật, không phải chuyện nhỏ. Nó dẫn tới việc bỏ liều hoặc tự nghiền thuốc — cả hai đều có hại.
Đừng tự nghiền
Lý do đã nói ở bài về dạng bào chế: nhiều viên có cấu trúc đặc biệt mà việc nghiền sẽ phá huỷ.
Hỏi dược sĩ về phương án
- Thuốc có dạng nước, dạng bột hoặc dạng khác không?
- Có hàm lượng nhỏ hơn, viên nhỏ hơn không?
- Viên này bẻ được không?
- Nang này mở ra rắc vào thức ăn được không?
Một số kỹ thuật có thể giúp
- Uống một ngụm nước trước để làm ẩm cổ họng.
- Đặt viên lên lưỡi rồi uống một ngụm nước lớn.
- Với viên nang, cúi đầu nhẹ về phía trước khi nuốt — nang thường nổi nên tư thế này có thể giúp.
- Uống thêm nước sau khi nuốt.
Nếu khó nuốt là vấn đề kéo dài, đó là điều nên nói với bác sĩ — vì nó có thể liên quan tới một tình trạng cần đánh giá.
Các dạng có cách dùng riêng
Viên ngậm dưới lưỡi
Đặt dưới lưỡi và để tan, không nuốt, không nhai.
Thuốc được hấp thu qua niêm mạc miệng. Nuốt sẽ làm mất tác dụng dự kiến.
Viên ngậm trong má
Tương tự, đặt giữa má và lợi.
Viên sủi
Phải hoà tan hoàn toàn trong nước trước khi uống, không nuốt viên.
Lưu ý: một số viên sủi chứa lượng muối natri đáng kể — điều này quan trọng với người cần hạn chế muối. Đây là câu nên hỏi dược sĩ nếu dùng thường xuyên.
Thuốc nước và siro
- Lắc kỹ nếu là hỗn dịch.
- Dùng dụng cụ đong đi kèm — thìa ăn cơm không phải đơn vị đo chính xác.
- Đọc kỹ vạch trên dụng cụ đong.
- Kiểm tra hạn dùng sau khi mở nắp.
Điểm thứ hai quan trọng với trẻ em: sai số khi đong bằng thìa gia dụng có thể đáng kể so với liều cần dùng.
Thuốc bột và cốm
Pha với đúng lượng nước theo hướng dẫn. Uống ngay sau khi pha trừ khi có chỉ dẫn khác.
Với người cần trợ giúp
Khi cho người khác uống thuốc — người cao tuổi, người bệnh nặng:
- Đỡ ngồi dậy hoặc nâng đầu giường lên.
- Chuẩn bị đủ nước.
- Cho từng viên một, không cho nhiều viên cùng lúc.
- Kiểm tra đã nuốt hết chưa.
- Giữ tư thế ngồi một lúc sau khi uống.
- Ghi lại đã cho uống thuốc gì, lúc mấy giờ.
Mục cuối quan trọng khi có nhiều người cùng chăm sóc — nó ngăn việc cho uống trùng liều.
Vài lưu ý chung
- Không uống thuốc trong bóng tối — dễ nhầm viên.
- Kiểm tra tên thuốc trước khi uống, nhất là khi dùng nhiều loại.
- Không trộn nhiều thuốc vào chung một hộp mà không có nhãn.
- Nếu viên trông khác lần trước, hỏi dược sĩ trước khi uống — có thể đổi nhà sản xuất, nhưng cũng có thể là nhầm lẫn.
Mục cuối là một lớp kiểm tra đơn giản mà hiệu quả: người dùng thuốc hằng ngày thường nhận ra ngay khi viên thuốc khác đi.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao cần uống đủ nước khi uống thuốc?
Vì nước giúp viên thuốc trôi xuống dạ dày thay vì mắc lại ở thực quản, và giúp thuốc tan ra để hấp thu. Một ngụm nhỏ thường không đủ, đặc biệt với viên to.
Tư thế uống thuốc có quan trọng không?
Có, nhất là với người cao tuổi và người nằm nhiều. Nên ngồi hoặc đứng thẳng khi uống và giữ tư thế đó một lúc, vì uống thuốc khi đang nằm làm tăng khả năng viên mắc lại ở thực quản.
Viên thuốc mắc ở thực quản gây hậu quả gì?
Một số thuốc có thể gây kích ứng hoặc loét niêm mạc thực quản nếu nằm lại đó. Biểu hiện thường là cảm giác vướng, đau khi nuốt hoặc đau sau xương ức, và đây là điều cần báo với bác sĩ.
Khó nuốt viên thì nên làm gì?
Hỏi dược sĩ về dạng thay thế như thuốc nước, thuốc bột hoặc hàm lượng nhỏ hơn, thay vì tự bẻ hay nghiền. Nhiều thuốc có sẵn dạng phù hợp mà người dùng không biết.