Với bệnh hô hấp mạn tính, thuốc dạng hít là nền tảng điều trị. Và kỹ thuật dùng quyết định thuốc có tới được phổi hay không.
Đây là một trong những vấn đề phổ biến nhất mà cũng dễ khắc phục nhất trong thực hành.
Vì sao kỹ thuật quan trọng
Thuốc hít cần tới được đường thở dưới mới có tác dụng.
Nếu động tác xịt và động tác hít không phối hợp đúng, phần lớn thuốc đọng lại ở miệng và họng — nơi nó không có tác dụng mong muốn mà lại có thể gây tác dụng phụ tại chỗ.
Hệ quả: người bệnh dùng thuốc đều đặn nhưng bệnh không được kiểm soát, và cả người bệnh lẫn bác sĩ có thể kết luận nhầm rằng thuốc không hiệu quả.
Bình xịt định liều
Dạng phổ biến nhất, cũng là dạng khó dùng đúng nhất vì đòi hỏi phối hợp động tác.
Các bước
- Mở nắp, kiểm tra đầu xịt sạch.
- Lắc bình.
- Nếu lần đầu dùng hoặc lâu không dùng, xịt thử một nhát ra ngoài.
- Thở ra hết sức, nhưng không thở ra vào bình.
- Ngậm kín đầu bình, giữ bình thẳng đứng.
- Bắt đầu hít vào chậm và sâu, đồng thời ấn bình — đây là bước quyết định.
- Tiếp tục hít vào chậm cho tới khi đầy phổi.
- Nín thở khoảng mười giây hoặc lâu nhất có thể.
- Thở ra từ từ qua mũi.
- Nếu cần nhát thứ hai, chờ một lúc rồi lặp lại.
Các lỗi thường gặp
- Không lắc bình trước khi dùng.
- Hít vào quá nhanh — thuốc va vào thành họng thay vì theo luồng khí xuống phổi.
- Ấn bình trước hoặc sau khi hít thay vì cùng lúc.
- Không nín thở sau khi hít.
- Ngậm không kín — thuốc thoát ra ngoài.
- Xịt hai nhát liên tiếp không chờ.
Lỗi ở bước sáu là lỗi phổ biến nhất và cũng ảnh hưởng nhiều nhất.
Buồng đệm
Đây là giải pháp đơn giản cho phần lớn vấn đề kỹ thuật.
Buồng đệm là một ống nhựa nối giữa bình xịt và miệng. Thuốc được xịt vào buồng rồi người dùng hít từ buồng đó.
Lợi ích
- Không cần phối hợp chính xác giữa xịt và hít.
- Giảm lượng thuốc đọng ở miệng họng.
- Tăng lượng thuốc tới phổi.
- Có thể hít nhiều hơi thay vì một hơi sâu, phù hợp với người yếu.
Ai nên dùng
- Trẻ em.
- Người cao tuổi.
- Người gặp khó khăn khi phối hợp động tác.
- Người đang trong cơn khó thở.
- Thực ra: phần lớn người dùng bình xịt đều được lợi.
Buồng đệm thường ít được nhắc tới nhưng là một trong những cách đơn giản nhất để cải thiện hiệu quả điều trị.
Vệ sinh buồng đệm
Rửa định kỳ theo hướng dẫn, để khô tự nhiên thay vì lau — lau có thể tạo tĩnh điện làm thuốc bám vào thành buồng.
Bình hít bột khô
Dạng này không cần phối hợp xịt và hít, nhưng có yêu cầu riêng.
- Cần hít nhanh và mạnh — ngược với bình xịt định liều vốn cần hít chậm.
- Không thở ra vào thiết bị vì hơi ẩm làm hỏng bột thuốc.
- Giữ thiết bị đúng tư thế khi nạp liều.
- Vẫn cần nín thở sau khi hít.
Điểm quan trọng: hai dạng có kỹ thuật ngược nhau. Người chuyển từ dạng này sang dạng kia cần được hướng dẫn lại, vì thói quen cũ sẽ làm sai.
Súc miệng sau khi dùng
Với các thuốc hít chứa corticoid, cần súc miệng và nhổ ra sau mỗi lần dùng.
Lý do: phần thuốc đọng ở miệng họng có thể gây nấm miệng hoặc khàn tiếng.
Việc này đơn giản nhưng hay bị quên, và nó phòng được một tác dụng phụ khó chịu.
Phân biệt thuốc dự phòng và thuốc cắt cơn
Đây là điểm nhầm lẫn phổ biến và có hậu quả.
| Thuốc dự phòng | Thuốc cắt cơn |
|---|---|
| Dùng hằng ngày, kể cả khi không có triệu chứng | Dùng khi có triệu chứng |
| Tác dụng lâu dài, không thấy ngay | Tác dụng nhanh |
| Ngăn cơn xảy ra | Xử lý cơn đang có |
| Không dùng để cắt cơn | Không thay thế được thuốc dự phòng |
Mô hình sai thường gặp: bỏ thuốc dự phòng vì thấy không có tác dụng gì ngay, chỉ dùng thuốc cắt cơn khi khó thở.
Kết quả là bệnh không được kiểm soát và số cơn tăng dần.
Cần biết rõ mỗi bình xịt của mình thuộc loại nào — nếu không chắc, hỏi dược sĩ và dán nhãn phân biệt.
Kiểm tra kỹ thuật định kỳ
Đây là lời khuyên thực tế nhất trong bài này.
Mang bình xịt tới nhà thuốc hoặc phòng khám và nhờ xem mình thao tác.
Việc này mất vài phút và thường phát hiện ra lỗi mà người dùng không tự nhận ra — vì họ đã làm theo cách đó nhiều tháng và nghĩ là đúng.
Nên làm lại định kỳ, và bắt buộc làm khi đổi sang loại thiết bị khác.
Theo dõi số liều còn lại
Một số bình có bộ đếm liều. Với bình không có, cần theo dõi để không hết thuốc vào lúc cần.
Cách tính: chia tổng số liều trong bình cho số liều dùng mỗi ngày để biết bình dùng được bao lâu, rồi ghi ngày dự kiến hết lên bình.
Với thuốc cắt cơn, việc dùng hết nhanh hơn dự kiến là một thông tin quan trọng — nó cho thấy bệnh đang không được kiểm soát tốt và cần đi khám.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao kỹ thuật xịt lại quan trọng tới vậy?
Vì thuốc chỉ có tác dụng khi vào được tới đường thở dưới. Nếu phối hợp sai giữa động tác xịt và động tác hít, phần lớn thuốc đọng lại ở miệng họng và không tới được nơi cần.
Buồng đệm dùng để làm gì?
Nó là ống nối giữa bình xịt và miệng, giúp không cần phối hợp chính xác giữa xịt và hít, đồng thời giảm lượng thuốc đọng ở miệng họng. Rất hữu ích với trẻ em, người cao tuổi và cả người lớn gặp khó khăn khi phối hợp động tác.
Vì sao phải súc miệng sau khi xịt một số thuốc?
Với các thuốc hít chứa corticoid, phần thuốc đọng ở miệng họng có thể gây nấm miệng hoặc khàn tiếng. Súc miệng và nhổ ra sau khi dùng giúp giảm nguy cơ này.
Làm sao biết mình xịt đúng kỹ thuật?
Mang bình xịt tới nhà thuốc hoặc phòng khám và nhờ xem mình thao tác. Đây là việc mất vài phút nhưng thường phát hiện ra lỗi mà người dùng không tự nhận ra, và nên làm lại định kỳ.